K O E N  V A N   S Y N G H E L

Ruimte scheppen voor architectuur | Creating space for architecture

Voorbij de polderblindheid

De Standaard, 7 april 2009

Zoals een vis niet weet wat water is, zo hebben mensen evenmin zicht op hun leefomgeving. De Nederlandse architectuurtheoreticus Bart Lootsma noemt dat ‘polderblindheid’. Hij merkt op dat de visuele kwaliteiten van het Nederlandse landschap van zo’n subtiele zijn aard, dat men geneigd is ze niet meer te zien wanneer men er langere tijd in verblijft.

De Nederlandse polder behoort, net als de Vlaamse polder en de Moeren in Frans-Vlaanderen, tot één van de typische landschappen van de Lage Landen. Meer zelfs: door hun artificieel karakter – land gewonnen op de zee – staan de polders voor een dubbelzinnige natuurervaring.

Wilde natuur kun je de polder bezwaarlijk noemen. En toch. De grachten en sloten, weides en beemden bulken er van leven. Maar de polders slinken. Serres en bebouwing rukken op. Vooral in Nederland kent de grondhonger geen maat en verlustigen de bouwmaatschappijen zich in het bouwen op zijn Belgisch.

Daarom besliste de Nederlandse gemeente de Ronde Venen een buurtpark aan te leggen op een terrein dat geprangd ligt tussen een nieuwe woonuitbreiding in Mijdrecht en de oprukkende serres.

De landschapsarchitecten stelden in eerste instantie een populierenbos als park voor. Een radicaal idee, dat al even radicaal door de gemeente van tafel werd geveegd. Op hun beurt kozen de betrokken kunstenaars Rudy Luijters & Onno Dirker van het Atelier Veldwerk voor het geniale concept een park te ontwikkelen op basis van elementen die voorkomen in het traditionele polderlandschap. Meticuleus maakten ze een inventaris van allerlei constructies, en van fauna en flora, als een staalkaart waaruit ze een polderlandschap konden distilleren.

Alles werd in kaart gebracht: tractorbruggen in beton, een loopplankbrugje, hekwerken, bosjes, rustbanken, boomgaarden, moerasjes. Dat landschap werd ‘verrijkt’ met ingrepen die het dagelijks leven prettig maken. Vier bomen werden twee per twee aangeplant als voetbaldoel. Het fascinerende aan het ontwerp van een park is dat het geen park meer is, maar opgaat in het landschap. Het wekt de herinnering aan het landschap op een intense manier weer tot leven. Het is te gek om te zien hoe in een ruimte van een kleine kilometer lang en zo’n 150 meter breed, een teloorgegaan cultuurlandschap zich herstelt. Weides voor kleinvee, een voetbalterrein, een stuk ruig, zompig terrein met vogels en planten: ze kunnen zich zij aan zij ontwikkelen.

Luijters en Dirker zijn kunstenaars die al jaren met de natuur aan de slag gaan, maar telkens vanuit een verrassend cultureel perspectief. Luijters liet ooit voor een nieuw gebouwde kliniek voor epileptici, opgetrokken op een wezenloze locatie in Zwolle, een vijftig jaar oude linde aanplanten. Een ‘standvastige’ linde: een oeroude boom die voor de patiënten letterlijk en figuurlijk standvastigheid moet brengen in een artificieel en tijdelijk gebied, waar de behandelden trouwens zelf een hoogste ‘onstandvastige’ levensfase doormaken.

Luijters en Dirker weten die onspectaculaire symbiose tussen natuur en cultuur een plaatsje te geven in hun ontwerpen. Ze schuiven de alledaagse, intussen voor velen onzichtbare schoonheid naar voor, zodat we ze opnieuw met een kinderlijke verwondering kunnen herbeleven.

Met hun Atelier Veldwerk hebben Luijters & Dirker het bij aanbestedingen al verschillende keren moeten afleggen tegen landschapsarchitecten, omwille van hun zogenoemde dilettantisme. Maar als Wickelhofpark één verdienste heeft, dan is het juist het slopen van begrippen als ‘park’ of ‘publieke tuin’. Of beter: het frustrerende concept van de paradijselijke tuin.

Met de nodige verbeelding herschept Atelier Veldwerk ruimte waar plots, op een zonnige namiddag, in de schaduw van een hek, een klein meisje met tekenblok en kleurstiften opduikt en vlinders en bloemen tekent. Een idylle, zo leek het wel.Mannen als Luijters en Dirker zouden de Kempen, het oorlogslandschap van de Westhoek, of eender welk cultuurlandschap in Vlaanderen onder hun hoede moeten krijgen. Misschien een idee, nu het Structuurplan Vlaanderen geactualiseerd dient te worden en er elke dag nog open ruimte roemloos verdwijnt.

Written by koenvansynghel

07/04/2009 bij 5:00 pm

Geplaatst in Kritiek | Criticism

%d bloggers liken dit: